الشيخ المفيد ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )
16
الجمل ( نبرد جمل ) ( فارسى )
كتاب هيچ گونه شتم و ناسزا و نفرينى ديده نمىشود و مطالب در حيطهء ادب و بحث و استدلال و مناظرهء علمى بيان شده است . توضيح بيش از اين ضرورى نيست و اميد است با مراجعه به كتاب اين موضوع بر خوانندهء بصير روشن شود . با توجه به محتواى كتاب جمل ترجمهء آن به جهات گوناگون ضرورى به نظر مىرسيد و اينك به برخى از آنها اشاره مىشود : نخست آنكه پاسخگوى بسيارى از پرسشهايى است كه در ذهن طرح مىشود ، هر چند ممكن است همهء مشكلات را بر طرف نسازد ولى بايد توجه داشت كه امور نسبى است و اگر اين كتاب مقدارى از شبهات را هم بزدايد باز ارزش خود را خواهد داشت و هرگز هم نبايد انتظار داشت كه يك كتاب پاسخگوى همهء پرسشها باشد . دوم آنكه مؤلف كتاب از چهرههاى درخشان علمى جهان اسلام و از بزرگان عالم تشيع است . دربارهء مقام علمى ايشان ، قضاوت بسيارى از دانشمندان مسلمان را در خلال اين مقوله ملاحظه كرديد . سوم آنكه ظاهرا مفصلترين كتابى است كه در اين مورد تأليف شده است و از دستبرد حادثه محفوظ مانده و به دست ما رسيده است . هر چند تاريخ دقيقى براى تأليف آن در دست نداريم ولى شك نيست كه از نيمهء دوم قرن چهارم هجرى است و در رديف نوشتههائى چون كتابهاى مسعودى و نظاير اوست . چهارم آنكه مباحث طرح شده در آن بر مبناى بررسى و شكافتن اخبار و مقايسه و نتيجهگيرى منطقى است و مؤلف گرانقدر هرگز از دايرهء انصاف قدم بيرون ننهاده است و همان گونه كه گفتم هيچ گونه سب و لعن و دشنامى در آن راه نيافته است و نشان دهندهء همت علماى بزرگ شيعه در راه دفاع منطقى از عقيده است . پنجم آنكه اين كتاب نشان دهندهء گوشهاى از مظلوميت امير المؤمنين على عليه السلام است و با مطالعه و بررسى آن مىتوان به روشنى اين موضوع را ملاحظه كرد و ديد كه چگونه مطامع مادى و شيفتگى مردم به امور دنيايى براى مردى كه مظهر كامل اعراض از آنهاست ، مشكلات سنگين فراهم مىآورد و در عين حال پس از پيروزى بر مخالفان با آنان همان گونه رفتار مىكند كه يوسف عليه السلام نسبت به برادران خود رفتار كرد و نمودارى ديگر از مهر و عاطفهء حضرت ختمى مرتبت ( ص ) را آشكار مىسازد . اين عظمت و بزرگوارى چنان است كه درك و هضم آن براى بزرگانى چون عمار ياسر هم عجيب مىنمايد و برخى از قاريان قرآن و به اصطلاح